De aantrekkingskracht van het boeddhisme ligt vooral in het positieve mensbeeld. Daarbij biedt het Boeddhisme praktische methoden om zelf te oefenen en verder te komen in de transformatie van onze geest.

Uit modern onderzoek is aangetoond dat meditatie een (blijvende) verandering in de hersenen teweeg brengt. Die laten zien dat meditatie leidt tot aantoonbare veranderingen in hartslag, ademhaling, hersenactiviteiten,toegenomen dikte van bepaalde hersendelen en het immuun-systeem.Hier volgen een aantal ideeën uit het Boeddhisme die steeds meer omarmd worden in de psychologie.

Leef in het nu. We zijn sterk geneigd om met ons denken in de toekomst te zitten of om het verleden eindeloos te evalueren. Wij zijn voortdurend aan het herdefiniëren hoe iets was en iets zal gaan worden. Deze neiging houdt ons uit het moment. Echter dit moment is zeker. De toekomst is in beperkte mate zeker en het verleden is geweest. De meeste invloed heb je in dit moment maar je mist hem als je niet oplettend bent.

Van uit het Boeddhisme gaat men er vanuit dat je je tijd verslaapt. Je hebt niet eens opgemerkt dat er vogels zongen toen je buiten liep. Dat je collega een glimlach op zijn/haar gezicht had staan terwijl hij/zij met je sprak. Het opmerken wat er nu is heet in het Boeddhisme wakker zijn.

Er is een anekdote van Boeddha:Iemand vroeg eens aan de Boeddha: ‘Bent U God?’Boeddha antwoordde: ‘Nee, ik ben geen God’‘ Als U geen God bent, wat bent U dan wel? Boeddha zei: "Ik ben wakker”

Hoe word je wakker? Dat gaat met aandacht. Aandacht voor je belevingen. Als je iets doet doe dat met aandacht. Bijvoorbeeld. Je denkt oh heerlijk straks koffie en dan drink je koffie en denk je oh straks moet ik nog… Zo schiet je steeds weg van het moment. Als je afwast was af. Voel het water, ruik het, hoor het schuim knapperen, merk de rondingen van ´t servies enz.

Hoe leer je zoiets. Door het te doen. De Boeddhistische weg is niet een snelle weg, maar geeft je een techniek die je helpt met aandacht in het nu te zijn en dat is meditatie.

MediteerMeditatie is een van de methoden die het Boeddhisme aanreikt om te komen tot het verblijven in het nu. We onderscheiden de formele meditatie en de informele meditatie. Met de informele meditatie wordt bedoeld dat je levensverrichtingen met aandacht uitvoert maar dat is in eerste instantie niet zo makkelijk om te doen. Je kan ’t vergelijken met zwemmen. Als je daar niet in geoefend bent, het geleerd hebt dan komt het niet. Zo is ’t met meditatie ook. Je kan ’t leren. Daar moet je dan voor oefenen en trainen.

Hoe werkt (mindfulness) meditatieTwee belangrijke elementen zijn te herkennen in de meditatie. Concentratie en relaxatie (ontspanning). In de meditatie wil je nauwkeurig waarnemen wat er is. Dat gaat ‘t beste met een ontspannen lichaam. Je kunt niet leren als je lichaam stijf is en gespannen. Dus eerst oefenen met ontspannen. In de Mindfulness meditatie wordt dit de Bodyscan genoemd. Dan volgt de concentratie. Als je je niet concentreert ga je slapen en dat is niet mediteren. Met concentratie richt je je aandacht (sati).

Je richt je aandacht op wat je ervaart. De Boeddhisten zeggen belevingen. Dus gevoelens, geluiden, lichamelijke gewaarwordingen maar zeker ook gedachten. Je bent je er bewust van en wacht tot de beleving weg gaat. Dan wacht je op de volgende ervaring. Deze vorm van aandacht training wordt keuzenloze aandacht genoemd.

Wat is een ervaring? Een ervaring is iets dat door de zintuigen wordt beleefd. In het Boeddhisme kennen we 6 zintuigen. Te weten: zien, horen, ruiken, proeven, het voelende lichaam en de denkende geest.

Vaak wordt er begonnen met een wat eenvoudigere vorm van mediteren. Dit is de “droogzwem” variant zou je kunnen zeggen. De bedoeling is dan dat je je richt op de ademhaling en steeds als er zich een beleving voordoet, en je bent je er van bewust, ga je weer naar je ademhaling. Maar wat doe je als zich een pijn(tje) aandient.

Er is pijn (Dukha)Waarom vinden we het zo moeilijk om te leven in het nu. In het leven is namelijk pijn en waarom zou je dat opzoeken. Je wil immers geluk in je leven. Meestal gaan we met onze gedachten er mee aan de slag. We zijn geneigd om te denken: “Waarom ik, hoe kom ik er van af, dat heb ik nauw altijd. “Door ons zo te gaan bezig houden met de gedachten schieten we weg van het wezenlijke voelen van de pijn. Dit fenomeen veroorzaakt dat de pijn niet wordt doorleeft en wordt geaccepteerd. Dit veroorzaakt dat de pijn erger wordt. Het wordt lijden. Dus pijn is, er maar lijden maken we er zelf van. Dus omarm je pijn en accepteer dat het er is. Verzet je niet en dan zal blijken dat het hanteerbaar is geworden. Je leven wordt rijker. Je gelukservaringen worden groter en je pijn is draaglijk. Je bent wakker. Dit gaat alleen niet zonder moeite.

Ontwikkel liefdevolle vriendelijkheid (Metta)Wanneer je accepteert wat er is, je zelf accepteert dan moet je dus van jezelf gaan houden. Als je streng en kritisch over jezelf blijft oordelen is er geen plaats voor accepteren. Je hoeft van Boeddhisten niet perfect te zijn. Jezelf kennen en je gevoelens doorleven is een belangrijke perfectie die, in het Boeddhisme kan bereiken. Als je jezelf kunt accepteren en van jezelf kunt houden, ga je automatisch van anderen houden. Je leert anderen beter accepteren wat in het Boeddhisme mededogen genoemd wordt. Je ziet bij Boeddhisten vaak vegetariërs en mensen die geweldloos leven. Dat hoeft niet een moraal te zijn die ze er op na houden maar vloeit voort uit de meditatie ervaringen die ze hebben.

Geen ego In iedere zin die we uitspreken zit een verwijzing naar een object. Het kan een ik zijn, jij jullie zij etc. We hebben derhalve ook een beleving van een ik en we hebben een idee wie die ik is. Je weet dat jij het kind op de foto in je album bent. Dit laatste is een concept van de geest. Voor de directe communicatie met anderen is het een heel handig instrument. Hoe zou ik anders kunnen auto rijden, een baan aanvaarden, vragen om een glas water  etc. Echter wanneer het gaat om het innerlijk onderzoek gebruikmakend van minfulness is een zelfconcept een erg belemmerend instrument. In de mindfulness meditatie observeren we wat er is zonder oordelen. Dus gedachten (zelfconcepten) zijn belevingen en daar gaan we niet in mee. Of we wenden onze aandacht af of we wachten tot de gedachte voorbij is. Het verwarrende is nu dat er wel een zelf is die die gedachten observeert, maar dat dat niet de zelfde zelf is die ervaren wordt als we ons bedienen van taal. Het interessante is nu dat als je geoefend raakt in de mindfulness meditatie we ook die ervaring gaan krijgen dat er geen zelf is. In ieder geval niet in de zin van de ego. We doorzien dat we onze eigen ik construeren Door meditatie word je ego kleiner. Dus de aan ego gerelateerde neurotische klachten verminderen ook. Macho gedrag, haat, jaloezie, trots, concurrentie etc. wordt minder.

Philip van der Linde, www.meditatieeninzicht.nl

Tags:| psychologie | boeddhisme | mindfulness |