Halftaligheid
Turken in Nederland hebben een eigen taal ontwikkeld. Zoals laatst
onderzocht door een onderzoekster uit Tilburg. Het wordt ook wel Nurks of
"Nürkçe" genoemd, nieuwe taalvariant, een samenvoeging van Nederlands en
Türkçe ('Turks'). Soms weten Turkse kinderen gewoon niet welk woord Turks
is of welk Nederlands. 'Die rode kalemi bana ver', hoorde ik eens een kind
zeggen. 'Geef mij dat rode potlood'. Blijkbaar wist de jongen niet wat
rood in het Turks was." Zo kan iedereen wel een voorbeeld uit zijn/ haar
omgeving wel vertellen. Is dit wel een goede ontwikkeling?
Laatst had ik een interessant gesprek hierover met Prof. Dr. Guus Extra,
hoogleraar meertaligheid in de multiculturele samenleving aan de
Universiteit van Tilburg en bestuurslid van Palet. Hij wijst erop dat
ouders het onvervreemdbare recht hebben om hun kinderen op te voeden in
een taal naar keuze. Dat is vastgelegd in de Universele Rechten van de
Mens. In het onderwijs zou men hier veel meer op in moeten spelen vanuit
de vraag ‘wat bied je aan?’ dan vanuit de vraag ‘wat schrijf je voor?’
Extra zag in Australië dat in het basisonderwijs 48 talen worden gegeven,
terwijl er dat in Amsterdam maar vier zijn. In Australië bepaalt niet de
overheid welke talen worden gegeven, maar de ouders zelf. Wat onder nut
wordt verstaan, wordt daar door de ouders zelf bepaald. Nederlanders
denken vooral utilitair, maar of je ergens iets aan hebt, heeft ook met
andere factoren te maken.
Guus Extra betoogt dat kinderen die met twee talen opgroeien deze talen
heel goed kunnen leren. Daarbij is het belangrijk dat ouders de taal
stabiel houden door niet in taal te switchen. Tot hun twaalfde jaar kunnen
kinderen zo gemakkelijk twee talen leren. De ‘drempelhypothese’ stelt dat
een kind een tweede taal pas kan leren als het de eerste taal beheerst.
Anders zou halftaligheid optreden, waarbij een kind geen enkele taal echt
goed spreekt. De drempelhypothese en halftaligheid zijn inmiddels erg
omstreden, aldus Extra. Tweetaligheid is namelijk helemaal geen probleem
als je er jong mee begint.
Volgens Extra is taal een belangrijk onderdeel van iemands identiteit.
Nederlanders van buitenlandse komaf, zoals Turken en Marokkanen, zouden de
kans moeten krijgen om in het bestaande onderwijs hun ’moerstaal’ of een
andere taal te leren.
Volgens Extra is de Nederlandse afkeer van het aanbieden onderwijs in een
vreemde taal op de basisschool het gevolg van feit dat Nederlanders weinig
op hebben met de eigen taal. „Dat zie je aan geëmigreerde Nederlanders in
bijvoorbeeld Australië. Die geven, in tegenstelling tot emigranten uit
andere landen, heel snel hun taal op.“
Erdinç Saçan
