Kinderen met opgeblazen zelfbeeld pesten vaker
Decennialang is door deskundigen aangenomen dat agressieve mensen een laag zelfbeeld hebben. Het zou zelfs de belangrijkste reden zijn voor buitensporige agressie (het korte lontje) en voor pestgedrag. Maar volgens ontwikkelings-psycholoog Sander Thomaes is dat beeld achterhaald. In een onderzoek onder 9 tot 13-jarigen constateerde hij dat agressieve kinderen juist een extreem positief zelfbeeld hebben. Vooral kinderen met een narcistische aanleg konden slecht tegen kritiek. Zeker als die van iemand kwam die zij als minder beschouwen.
De 29-jarige ontwikkelingspsycholoog promoveerde enige maanden geleden op het proefschrift Narcisme, schaamte en agressie in de vroege adolescentie: over kwetsbare kinderen. Uitgangspunt was een onderzoek van een groep Amerikaanse psychologen in Californië van begin jaren negentig, waaruit juist bleek dat mensen met een opgeblazen, niet realistisch zelfbeeld, veel vaker agressief reageren. 'Dat ging toen weliswaar om volwassenen, maar ik heb het uitgangspunt gebruikt bij mijn onderzoek van kinderen in de leeftijdsgroep van 9 tot 13 jaar.'
Op elke school in Nederland, in elk schooltype, vind je kinderen die agressiviteit koppelen aan narcisme. Ook in de sport. Een mooi voorbeeld vind ik Wesley Sneijder. Een speler die voortdurend in de jeugdopleiding van Ajax te horen heeft gekregen: jullie zijn de top, de rest stelt niets voor. Dan krijg je spelers die tijdens een wedstrijd door pure frustratie ineens zichzelf verliezen.'
Narcisme is één van de persoonskenmerken, die in sterkte variëren onder normaal functionerende mensen. Hoe je het als leraar herkent? Als een leerling op een drammerige manier kenbaar maakt recht te hebben op een hoger cijfer. Maar ook gekrenkte trots: zich snel beledigd, aangevallen of bekritiseerd voelen en daar niet mee om kunnen gaan. Pest een kind dat meer dan gemiddeld narcistisch is, dan is dat vaak om de eigen status te verhogen. Bijvoorbeeld nare opmerkingen ten koste van een zwakkere maken in een groot gezelschap. Het gaat puur om macht, om dominantie. We hadden voor het onderzoek een computerspel ontwikkeld, FastKid! Zeiden we tegen de helft van de kinderen dat ze het geluk hadden te spelen tegen de loser van de school. Ze zouden makkelijk kunnen winnen, maar ze verloren, omdat we het spel zo geprepareerd hadden. We lieten daarna ook een ranglijst zien, waarbij ze hun naam onder aan de lijst zagen bungelen. Dan speelt die gekrenkte trots, dat gevoel van vernederd zijn op. Bij de tweede ronde tegen dezelfde tegenstander mochten ze dezelfde tegenstander lawaaistoten verkopen Kinderen, die hoog scoorden op de narcismeschaal van Thomaes waren uit op wraak en zetten - aangespoord door vernederde woede - veel sneller het volume van de lawaaistoot voluit. Toch verwacht Thomaes dat als scholen dit agressief narcistische gedrag sneller signaleren, zij hun leerlingen beter kunnen leren omgaan met gevoelens van schaamte. 'Ik denk dat veel pestgedrag op die manier in de kiem wordt gesmoord.'
Sander Thomaes komt graag in contact met scholen die willen participeren in zijn onderzoeken. Scholen die geïnteresseerd zijn kunnen een e-mail sturen naar: s.thomaes@uu.nl.
Bron: Peter Magnée in Schooljournaal CNVO, nummer 21, juni 2007
