Herman Hollanders herontdekt
EINDHOVEN - Eindhoven heeft er een ’nieuwe’ musicus van formaat bij. Hij heet Herman Hollanders en is nog maar bij weinigen bekend. Maar dat kan veranderen. Op vrijdag 10 maart verschijnt een 3CD-box waarop zijn integrale oeuvre te beluisteren is. Een tractatie van drie uur voor liefhebbers van oude muziek. Met dank aan Ruud Huijbregts, organist te Eindhoven. Hij wekte zijn 17e eeuwse voorganger weer tot leven.
Van Herman Hollanders is weinig bekend. Geen geboortedatum, geen sterfdatum. Alleen dat hij begin 17e eeuw - van 1618 tot 1623 - organist was van de Eindhovense Catharinakerk. En dat hij ook in het Belgische Ekeren en in Breda heeft gewerkt. Verder is bekend dat hij getrouwd was en kinderen had. En tot slot dat hij ergens tussen 1600 en 1650 geestelijke muziek heeft gecomponeerd.
Van Hollanders zijn twee bundels bewaard gebleven, in totaal zo’n 50 werken. De ene heet ’Parnassus ecclasiasticus’ (1631) en de andere ’Jubilus filiorum Dei’ (1634). ’Parnassus’ bevat een collectie stukken voor 1 tot 4 stemmen met basso continuo en twee 8-stemmige stukken voor 4 stemmen en 4 strijkers met basso continuo. ’Jubilus’ bevat 8 solomotetten voor tenor en verder een aantal incomplete werken.
De originele bundels liggen veilig opgeborgen in een bibliotheek vol oude drukken in Gaesdonck, voorbij Boxmeer een eindje over de Duitse grens. In 1979 verschenen er in het kader van de hernieuwde belangstelling voor oude muziek heruitgaven van. De muziek van Hollanders werd opgemerkt door muziekwetenschappers, maar ondanks die aandacht bleef tot op heden in nevelen gehuld hoe doorwrocht Hollanders’ muziek is.
Het feit dat Daan Manneke met zijn Capella Breda een paar stukken opnam (een selectie Concerti Ecclesiastici) en Ruud Huijbregts in Eindhoven hetzelfde deed met het Brabantsch Muzyck Collegie (Brabantse Barokmuziek), doet daar niets aan af.
Ruud Huijbregts: „Als je een vergeten componist echt wilt herontdekken, moet je er speciaal voor gaan zitten; dan moet je er een project van maken.’’ Huijbregts deed dat van Hollanders, want de kennismaking met diens werk had zijn nieuwsgierigheid gewekt. „Niet alleen omdat ik de muziek goed vond’’, zegt de Eindhovense stadsorganist, „maar ook omdat hij een verre voorganger van me was in de St. Cathrien. Ik wilde gewoon meer over die man weten.’’
Enthousiaster
Huijbregts verdiepte zich in de bundels van Hollanders en werd steeds enthousiaster. Het plan rijpte om Hollanders’ werk integraal uit te voeren en op CD op te nemen. Huijbregts: „Maar dan moest de muziek wel klinken zoals Hollanders die bedoeld had. Dus met de juiste begeleiding en in de juiste tempi en zeker niet met grote koren, want die waren er in zijn tijd nog niet.’’
Huijbregts vond geestdriftige medestanders bij het Brabantsch Muzyck Collegie en kreeg een project van de grond, dat tussen 2003 en 2005 vier thematische concertserie’s opleverde, onder meer op locaties waar Hollanders vroeger had gewerkt.
Die concerten vonden dus plaats in Eindhoven, Ekeren en Breda en verder in Woudrichem, Venlo, Amersfoort en Zutphen. Met name het concert in Ekeren was wel heel historisch. Huijbregts: „De Lambertuskerk van Ekeren was al in gebruik in Hollanders’ tijd. En het orgel daar heeft nog pijpen uit het begin van de 17e eeuw.’’
Aan de concerten verleenden bekende solisten medewerking, zoals Caroline Spanjaard, Bas Ramselaar, Michiel Meijer en andere specialisten in oude muziek. De KRO werkte geestdriftig mee door de concerten uit te zenden in het Radio 4 programma ’Kloosters en Kathedralen’. Voor het aansluitende CD-project kregen Huijbregts en de zijnen ook de handen op elkaar bij onder andere de provincie, de gemeente en enkele cultuurfondsen.
Ruud Huijbregts: „Alle betrokkenen werden net als ik steeds enthousiaster. Iedereen was steeds nieuwsgierig hoe het volgende stuk zou klinken. Ook wel logisch, want de muziek van Hollanders zingt prettig en is aangenaam om naar te luisteren. Misschien dat we daarom ook zo gemakkelijk medewerking konden lospeuteren. We hebben nergens hoeven te drammen.’’
De muziek van Hollanders is naar de mode van zijn tijd sober, evenwichtig van structuur en met heldere melodielijnen. Kenmerkend zijn versieringen in drie maten, waardoor deze religieuze muziek opgewekt klinkt. Als engelengezang dat frivool boven de kerk uit lijkt te willen kringelen, regelrecht de ijle sferen in. Huijbregst: „Hollanders staat nog met één been in de polyfone ’stile antico’ en met het andere been in de ’stile concertato’, die bij Monteverdi zou uitmonden in de vroegste operamuziek.’’
Hoewel er maar weinig bekend is over Hollanders, heeft Ruud Huijbregts tijdens het project voor zichzelf wel een beeld gevormd van zijn verre voorganger. „Net als bij archeologie rijst er uit de beschikbare aanwijzingen een bepaald figuur op’’, zegt hij. „Hollanders stond onder invloed van de toonaangevende Italiaanse componisten van zijn tijd. Dat duidt erop dat hij die kende en dus goed geschoold moet zijn geweest. Daarnaast was hij zelf talentvol en creatief en deed hij vernieuwende dingen in de kerkmuziek, die later weer werden nagevolgd door andere componisten in ons land. Ik stel me zo voor dat hij een heel zelfbewuste en progressieve musicus was, die goed lag bij zijn vakgenoten én in hogere kringen. Een aanwijzing daarvoor is dat zijn kinderen soms adelijke peetouders hadden.’’
De cd-box ’In de voetsporen van Herman Hollanders’ wordt internationaal uitgebracht door het label Codaex / Etcetera. In de voetsporen van Herman Hollanders. CD-presentatie in de Eindhovense stadskerk St. Cathrien. Vrijdag 10 maart, 17 uur.
Bron: Eindhovens Dagbladdoor Piet Snijders
