'Rappers zijn hedendaagse rederijkers'
Beethoven vond de opera immoreel en Wagner haatte de muziek. Toch is Mozarts Così fan tutte een van de meest geliefde opera's. De muzikale en vocale hoogstandjes en het soms dolkomische verhaal zijn van alle tijden. Dat vond het Enschedese operagezelschap Opera Cinema ook. Het besloot tot een aan de hedendaagse tijd aangepaste versie voor de jeugd met rapmuziek, r&b en toch ook de bekende klassieke aria's.
In Engeland leidde het nieuws tot een enorme rel: in het Glyndebourne Theater zal volgend jaar de opera Così fan tutte van Mozart in een rapversie worden gespeeld. Critici beschouwen zo'n uitvoering als regelrechte heiligschennis. Maar het is wel een manier om de jeugd kennis te laten maken met het begrip opera. In Nederland kan dat al vanaf deze week.
Bob Zimmermann moest een aantal keer slikken toen hij van het Enschedese gezelschap Opera Cinema het verzoek kreeg om een hiphopversie van de opera te maken onder de titel ZoZijnZe. "Maar na de eerste schok kreeg ik vrijwel meteen het gevoel dat als er al een opera voor een rapversie in aanmerking kwam, dat het dan juist de 'Così' moest zijn."
Want rappen is volgens Zimmermann een perfecte manier om de ware aard van Mozart te laten zien. "De grootste valkuil bij Mozart is dat zijn muziek te braaf wordt gespeeld. Soms hoor je zijn muziek op zo'n slaapverwekkend brave manier gespeeld, dat ik denk dat Mozart het nooit zo heeft bedoeld."
Così fan tutte is het verhaal over twee mannen die de trouw van hun verloofdes (twee zusjes) testen door zich te vermommen als twee geheimzinnige charmeurs die hen het hof maken. De test is een onderdeel van een weddenschap die de mannen aan zijn gegaan met een 'oude cynicus', Don Alfonso en zijn hulpje Despina.
De dames zakken door het ijs en besluiten met de twee mannen te trouwen. De titel van de opera is dan verklaard: Così fan tutte betekent zoveel als 'Alle vrouwen zijn hetzelfde'. Dat de beide zusjes ook nog eens zonder het te weten elkaars geliefde kiezen, maakt de overwinning van Don Alfonso compleet. Aan het eind komt de aap uit de mouw en komen de goede koppels toch weer bij elkaar om nog lang en uiteraard gelukkig te leven.
Opera Cinema besloot de originele versie van de 'Così' tekstueel zoveel mogelijk te volgen. Dat betekent dat ZoZijnZe drie soorten karakters kent: de geheimzinnige charmeurs, de twee zusjes en de manipulatoren (Don Alfonso en zijn hulpje). De zusjes zingen hun aria's op de klassieke Mozart-manier, terwijl hun lovers rappen.
Bob Zimmermann: "Elk koppel heeft zijn eigen idioom en bij die charmeurs past de muziekstijl van het rappen. Het is een muzikale stijl die veel affiniteit met de opera heeft. Rappers zijn toch een soort van hedendaagse rederijkers."
Op het podium is een dj die de rap-partijen live begeleidt en de banden start met r&b muziek (gecomponeerd door ex-Total Touch Tjeerd Oosterhuis). Daarnaast heeft het grote orkest plaatsgemaakt voor een ensemble van viool, cello en piano. Het oorspronkelijke libretto van Così fan tutte is door Petra van der Eerden vertaald en ingekort.
Bob Zimmermann bedacht samen met regisseur Marcel Sijm een moderne setting voor de opera. Het verhaal is een realityshow op tv. Het programma doet nog het meest denken aan Temptation island dat wordt omschreven als de 'ultieme relatietest', want ook ZoZijnZe is een spel van trouw en ontrouw.
ZoZijnZe gaat over de zusjes Flora en Dora die ondanks hun liefde voor de opera verkering hebben met de rappers Rando en MC Guglio. De stellen doen mee aan de realityshow ZoZijnZe, maar presentator Donnie Alfonso vindt het maar een saaie bedoening.
Er volgt een extreme makeover en de jongens blijken ineens twee wildvreemde knapen, een Turk en een Marokkaan (bij Mozart waren het Albanezen), die ook goed kunnen rappen.
Onder aanvoering van Donnie en zijn assistente D'Espina wordt het een tv-show over ontrouw, partnerruil en jaloezie; precies die ingrediënten die heden ten dage nodig zijn om hoge kijkcijfers te halen.
Net als bij Così fan tutte is er bij de voorstelling ZoZijnZe een open einde, want hoewel alles goed lijkt te komen, is het natuurlijk de vraag hoe het de ontrouwe liefdesparen in de toekomst zal vergaan.
Om tot een verantwoorde synthese tussen de muziekstijlen te komen, begint Zimmermann bijvoorbeeld met een voor de jeugd herkenbare rap afgewisseld door r&b. Die muziek gaat vloeiend over in een instrumentaal deel waar Mozarts partituur wordt gevolgd door het Newman Ensemble.
De stap naar een echte opera-aria is daarna niet groot. Op deze manier wordt het publiek al in het begin geconfronteerd met de verschillende muzikale stijlen. Elke keer dat rap, r&b of klassiek elkaar afwisselen is er daardoor een teken van herkenning, denkt Zimmermann.
"Zo kunnen de mensen ook leren kijken naar muziekstijlen die ze niet kenden. Met onze Così fan tutte doorbreken we allerlei vooroordelen. Toen we met componeren begonnen, bleek dat elke muziekstijl z'n eigen puristen had. De rappers vonden dat hun stijl onaantastbaar was en de r&b zangers vonden hetzelfde. Uiteindelijk hebben we met z'n allen iets heel nieuws gemaakt."
ZoZijnZe door Opera Cinema. Onder meer te zien: 18 oktober De Reggehof Goor, 28 oktober Arnhem Schouwburg, 9 maart Lochemse Schouwburg, 10 maart De Voorveghter Hardenberg en 11 maart Hoftheater Raalte.
Bron De Gelderlander
